پبشنهادهای ارائه شده به صورت مکتوب به مدیریت معماری و شهرسازی شهرداری تهران در تاریخ 1404/12/05

معاونت محترم معماری و شهرسازی شهرداری تهران  جناب آقای دکتر جعفری  با سلام و احترام  نظر به فعالیت گروه مطالعاتی تهران پلاک به پلاک در حوزه شناخت شهر، میراث معماری مدرن و بافت تاریخی تهران، پیرو دعوت این معاونت به هم اندیشی در خصوص موضوعات مربوط به شهر وظیفه دانستیم مجموعه موارد پیشنهادی که حاصل سالهای تلاش در حوزه کنشگری و مستندنگاری می باشد را خدمت حضرت عالی و همکاران تقدیم نماییم. موارد پیشنهادی که گستره ای از  راهکارهای اجرایی-تسهیلگری در حوزه مستندنگاری، مرمت و احیا را شامل می شود به شرح زیر است: 

1-    ایجاد ساختار مدیریتی برای ساختمان "بلدیه" مشابه الگوی "خانه هنرمندان" به جهت ایجاد فرصت برای انجام فعالیتهای مربوط به شهر توسط فعالان شهری و جلوگیری از برخوردهای سلیقه ای با فضایی که متعلق به شهر و شهروندانش است. (جلوگیری از عاقبتی مشابه عتقبت خانه لرزاده به عنوان معمار و خانه وارطان در ادوار گذشته)

2-     تحقق فاز دوم پروژه شناسایی ابنیه با ارزش شهر تهران که شامل شناسایی و پایش بناهای با ارزش مناطق تهران نوگرا بودند( به تفصیل در گزارش پروژه ارائه شده است)

3-    رسیدگی به شرایط ابنیه حایز ارزش میراث معماری مدرن، به ویژه پلاکهایی که مالکیت عمومی داشته و رها شده اند و الزام در اختیاردارندگان بناها، به احیا آنها یا تسهیل شرایط برای سرمایه گذاری. همچنین تدوین ضابطه های شیوه مداخله و به روزرسانی، مرمت و پیرایش برای این ابنیه. به عنوان نمونه  خانه مصطفی عدل به کد شناسایی 10002045 اثر رولان مارسل دوبرول، خانه میردامادی به کدشناسایی 10006003 اثر پل آبکار، سینما متروپل به کدشناسایی 12281084 اثر وارطان هوانسیان (3دنگ مالکیت آموزش و پرورش)، ویلا سیاسی به کد شناسایی 14610001 اثر گابریل گورکیان، ساختمان رادیو سیتی به کد شناسایی 14549001 اثر حیدر غیایی از جمله نمونه هایی هستند که مالکیتشان عمومی ست و به دلیل رهاشدگی در معرض تخریب هستند.  آسیب دیگر میراث معماری مدرن که نیازمند هم اندیشی و چاره جویی مشترک وزارت میراث (در صورت به رسمیت شناختن میراث معماری مدرن) و شهرداری تهران شکل مداخله و ضابطه های پیرایش و مرمت می باشد. به عنوان مثال بهره بردار خانه و دفتر اصغر پناهی به کد شناسایی 14144042 اثر رولان مارسل دوبرول در سال گذاشته با زیر سطح اشغال بردن کامل حیاط این بنا، نمای اصلی بنا را به طور کامل از بین برده است. بناهایی نظیر ساختمان بانک کار(ساختمان بورس) به کد شناسایی 18549011 اثر عبدالعزیز فرمانفرما یا ساختمان روغن نباتی قو به کدشناسایی 12255006 اثر حیدر غیایی از جمله میراثی ست که با چالش استحکام سازه مواجه است و نیازمند چاره جویی برای حفظ اثر بدون تخریب می باشد.  از دیگر موارد مورد چالش و مناقشه پیرایش جداره های حایز ارزش خیابانهای نوبنیاد و حتی پلاکهای معماری مدرن که مصالح نمای پوششی آنها سیمان سفید است،که همواره در معرض رنگ آمیزیهای نامناسب می باشند. ساختمان اقاقیا به کد شناسایی 10043032 مشهور به پلنگ صورتی، بنای نبش مترو دروازه دولت به کدشناسایی 10001001 که با مداخله حضرت عالی از رنگ سبز به رنگ طوسی در آمد، بنای خیابان انقلاب به کد نوسازی 12273005 که از رنگ سبز به رنگ کرم تغییر رنگ پیدا کرد با تصاویری از طاق و لوازم نوستالژیک بر نما، یا مداخله فعلی بر پیرایش جداره بنای اخوان به کد شناسایی 12304010 اثر وارطان هوانسیان که بسیار  بی کیفیت و غیر علمی ست؛ نمونه هایی از این دست تجارب می باشند. 

4-    ایجاد محدودیت برای تخریب بدون سرانجام. در سالهای گذشته شاهد تخریب بسیاری از ابنیه حایز ارزش به ویژه در میراث معماری مدرن تهران بودیم که صرفا تخریب شده اند و زمین بی سرانجام؛ رها شده است. علاوه بر اینکه زمینهای رها شده خود محلی برای شکل گیری آسیب اجتماعی می باشند، تعجیل برای تخریب بدون ایجاد فرصت برای مستندنگاری به مثابه از بین رفتن سندی از تاریخ معماری و شهرسازی ایران است. حال آنکه هر یک از ابنیه ای که از دست می رفتند می توانستند در صورت زیرساخت صحیح به لحاظ تسهیلگری و بین نهادی و ساختار سرمایه گذاری اقتصادی فرصتی برای تجربه های جدید بازآفرینی فرهنگی قرار گیرند. ( هتل رزیدانس اثر حیدر غیایی به شماره شناسایی 14612011بنایی که با کوتاهی میراث در ثبت اضطراری در زمستان 1403 تخریب شد و در حال حاضر هیچ ساخت و سازی بر روی آن صورت نگرفته است. همچنانکه تخریب3 پلاک از بناهای حایز ارزش میراث معماری مدرن در سال 1398 به کد شناسایی 14867014-14867013-14867012 در خیابان نصرالله، تخریب کافه ایران به کدشناسایی 14519009 در بهار 1402، تخریب کلیسای ادونتیست به کد شناسایی 12251012در زمستان سال 1399،  از بناهای حایز ارزش طرح جامع 1386، تخریب بنای با ارزش خیابان لرزاده به کد شناسایی 12727042 در دهه هشتاد از بناهای حایز ارزش طرح جامع ، ساختمان پنیری از آتلیه هوشنگ سیحون در سال 1403 و نمونه های بسیار دیگر سرنوشتی جز تبدیل شدن به یک زمین بایر و محلی مستعد برای رشد آسیب اجتماعی نداشته اند.

5-    ایجاد بانک اطلاعاتی پویا برای ابنیه شهر تهران (فارغ از موضوع ارزشمندی به جهت تسهیل بررسی شیوههای توسعه شهر و کیفیتهای ساخت ابنیه برای آیندگان). به جهت ایجاد هسته اولیه دو اقدام همزمان ضروری به نظر می رسد. پایه گذاری  هسته اولیه از مجموعه ابنیه بناهای حایز ارزش طرح جامع و پروژه رای و فن و تدوین شیوه نامه ای برای مستندنگاری کلی با بهره گیری از ساختار موجود تشکیل پرونده های نوسازی در معاونتهای معماری و شهرسازی مناطق و در پایان ایجاد یک ساختار پویا سازی و به روز رسانی بانک اطلاعاتی در ادوار مشخص برای آینده.

6-     جلوگیری از تغییر نامهای مکرر معابر و ساماندهی و به روز رسانی نقشه تهران که در حال حاضر یکی از مرجعهای مکان محور در دسترس عموم می باشد. متاسفانه تغییر نامگذاریها آنچنان سرعت یافته که حتی به عدم همخوانی نام معابر در شهر و نقشه تهران هم قابل مشاهده است. یکی از خروجیهای تحقیقات اخیر در خصوص موضوع ترافیک تغییر نام معابر و سردرگمی شهروندان برای یافتن مقصد مطرح شده است. اما موضوع مهمتر تاثیر منفی این تغییر نامهاست که در دراز مدت فرصتی برای ایجاد خاطره جمعی و در ادامه هویت مکانی باقی نمی گذارند و فرصت "تعلق خاطر" برای شهروندان را نیز از بین می برند. (از نمونه های قابل بررسی می توان از نام کوچه "شقایق پیشین" معبر جنوبی خروجی جنوب شرقی مترو ولیعصر نام برد که در لایه عکس هوایی نقشه تهران نام برادران سازش را دارد و در لایه نقشه نام کوچه فومنات یا بن بست "باغ ژیلا" که بر روی پلاک معبر در منطقه 1 نام دارد بر روی نقشه شهرداری تهران نام "بن بست باغ  ویلا" نام دارد . خیابان خالد اسلامبولی که به تازگی به نصرالله تغییر نام داده است هنوز بر روی نقشه خالد اسلامبولی می باشد. معبر کریمی در محله سیروس، در دهه هشتاد نام ناصری و در دهه 70 نام کشمیری داشته است. بنا به بازخورد مراجعه کنندگان اهالی محل این معبر را ناصری و نقشه نام کشمیری را به آنها نشان داده که منجر به سرگشتگیشان شده است. موضوعاتی از این دست بسیار است که در سالهای اخیر تشدید  گشته. حال آنکه نرم افزارهای مسیر یاب از نقشه های به روزتری بهره می برند و نقشه گوگل که هنوز نام ها را به روز نکرده است فرصت مناسبی ست برای پژوهشگران حوزه مطالعات شهری. این تغییر نامها در حوزه مستندنگاری هم آسیب رسان است. آرشیو کردن تصاویر به آدرسی که ممکن است در روز  یا ماه یا سال آینده تغییر نام دهد امکان مطالعاتی محققان را از بین می برد. حال آنکه پلاکهای ابنیه هم از تغییرات مستثنی نبوده و این امر نیز امکان بازخوانی و رصد بنا را مخدوش می نماید.  در سالهای گذشته در بخش اطلاعات شهروندی، کرکره ای با عنوان اماکن تاریخی وجود داشت که در آیکنهای بناهای ثبتی، بناهای واجد ارزش و مکان رویدادها فعال می شد. متاسفانه از سال 1402 مکان رویدادها حذف شده اند، بناهای ثبتی نیازمند به روزرسانی هم از نظر آماری و اطلاعاتی هستند و بناهای واجد ارزش نیازمند تدقیق مکانی و اطلاعاتی می باشند. لازم به ذکر است به روزرسانی اطلاعات این ابنیه، در راستای ساختارمندی موضوع بانک اطلاعاتی مطرح شده و پایش آن می باشد.

7-    ایجاد زیر مجموعه یا سامانه با هدف تسهیلگری در سرمایه گذاری ابنیه بافت تاریخی(اعم از تاریخی و میراث معماری مدرن) به جهت تسهیل معرفی ابنیه به سرمایه گذاران، تسهیل فرایند اداری و بهره برداری برای آنان.

8-    ایجاد شبکه ارتباطی فعال جهت ارتباط مستمر با کارشناسان و فعالان این حوزه و دیگر زیر مجموعه های مرتبط با شهر نظیر ستاد گردشگری و ارتباط بین نهادی موثر با وزارت میراث فرهنگی.

9-    ایجاد شبکه رسانه ای برای اطلاع رسانی اخبار و اطلاعات مربوط به فعالیتهای مرتبط با بافت و ابنیه تاریخی به عنوان ابزار آگاهی بخشی از بهبود قوانین و ضوابط جدید مزبوط به بافت و ....

10-    حضور یک نماینده از معاونت بافت تاریخی در کمیته نما در منطقه 11 و 12 به ویژه محلات حصار صفوی به جهت چاره جویی برای حفظ نشانه های کالبدی بافت در بناهای ناگزیر به نوسازی

11-    رسیدگی به اجرای ضابطه ثابت در خصوص تراکم و عقب نشینی ها در بافت تاریخی (در حال حاضر برخورد سلیقه ای در عقب نشینی ، تراکم، استفاده از مصالح نامناسب در بافت و .... مشاهده می شود).

12-    ایجاد ضابطه جهت حفظ عناصر تاریخی در بنایی که نیازمند نوسازی ست در بافت تاریخی(نمونه های مشابه در منطقه 11 و محله تختی منطقه 12 صورت گرفته است).

13-    بررسی امکان ساخت الگوهای متناسب با شرایط بافت تاریخی و تسهیلگری برای ایجاد نمونه های اجرایی برای سرمایه گزاران.

14-    تقویت نقاط فعال شده در محلات از طریق بهسازی محیطی و تسهیل امکان توسعه پروژه. (به عنوان مثال تلاش برای احیای پلاکهای محدوده خانه اصلانی که مالکیت آنها با مدیریت شهری ست از سال 1402 با ارائه طرحهای اولیه و معرفی سرمایه گذار بخش خصوصی، در حال پیگیری می باشد. به ویژه ایجاد یک پاتوق محله با مشارکت خانه اصلانی هم به جهت بازگشت سرانه فضای سبزی که شهرداری در سال 1402 با تحویل بوستان نگین به حسینیه جاودان جهت ساخت و ساز از محله کسر نمود و هم به جهت نقش گردشگری و حمایت از فعالیتهای محلی شکل گرفته حول این بنا. در شرایطی که تجربه بازگشایی خانه اصلانی منجر به سرمایه گذاری های جدید در محله شده است-خانه کاشانی و خانه تولدی دیگر، همکاری در خصوص احیای پلاکهای ذکر شده همچنان در حاله ای از ابهام قرار دارد. با وجود این به درخواست مالک، پرونده ثبتی بنا تهیه و به معاونت بافت تاریخی جهت تسریع فرایند ثبت و درخواست تثبیت حریم تقدیم شده است.)

15-    ایجاد طرح جامع برای بافت تاریخی که سیاستگزاری ها و راهکارهای حفاظتی آن علاوه بر ابنیه حایز ارزش، شامل جداره های حایز ارزش، محدوده های ارزشمند و ... گردد. تنوع تاریخی ابنیه اعم از تاریخی و مدرن را به رسمیت شناخته و چاره جویی های مستقل را ارائه نماید.ضمن اینکه موضوعات مربوط به زیست شهری اعم از حمل و نقل عمومی، خدمات رسانی، ساز و کار اقتصادی، زیست شهری و ... را نیز مد نظر قرار دهد. 

16-    پیگیری فعالیتی که با تسهیلگری گروه مطالعاتی تهران پلاک به پلاک در خصوص ساختمان "گار ماشین" برای ایجاد موزه شناخت تاریخ راه آهن در دوره قاجار، با مجموعه راه آهن آغاز شد که منجر به ثبت بنا شد و به نظر  می رسد از ماه گذشته فعالیتهایی از جانب این اداره مجدد آغاز شده است. جزییات ارائه شده به مجموعه راه آهن از جانب گروه، به معاونت بافت تاریخی ارائه شده است.

17-    ساخت و ساز بیش از حد روی تهران به خصوص در 3 سال گذشته که به نظر می رسد در آینده نزدیک تهران را معضلات جدی کمبود سرانه های خدماتی و فضای سبز به ویژه معضلات جدی حمل و نقل و ترافیکی مواجه خواهد کرد؛ در کنار تجربه جنگ 12 روزه که بیش از هر چیز در حوزه معماری و شهرسازی یادآور اهمیت پدافند غیر عامل بود و موضوع مدیریت انرژی، نشست زمین که تاب آوری شهر تهران را به مرحله بحرانی نزدیک می نماید ؛ ضرورت بازنگری در میزان بارگزاری بر روی شهر دو چندان می نماید.  

با احترام: شفق متولی و علیرضا مهیاری